موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما

کار، به عنوان یک عنصر حیاتی برای افراد و جوامع، از دیرباز مورد توجه قرار گرفته و اکنون نیز از عوامل تعیین کننده اجتماعی و اقتصادی است.
در دوران انقلاب صنعتی (قرن ۱۸) معنای کار کردن دچار تغییرات گسترده ای شد. با گذشت سالیان دراز، جهان مفاهیمی چون حرمت اعمال افراد را به رسمیت شناخت و اندک اندک کارگران نیز به اهمیت وجود خود پی بردند. این اتفاقات نهایتا به تدوین قوانین مرتبط با کار انجامید.
در این نوشتار، به سراغ این موضوع خواهیم رفت که «موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما چیست» و در چه موقعیت‌هایی، قرارداد به پایان خودش میرسد یا می‌توان آن را بهم زد.
آنچه در ادامه می‌خوانید:
قرارداد کار چه قراردادی است؟
آمره بودن قانون کار به چه معناست؟
قرارداد کار در چه حالاتی به پایان می رسد؟
کارفرما چگونه می تواند قرارداد کار را فسخ کند؟
کارگر در چه قراردادی می تواند استعفا بدهد؟
آیا اقاله (فسخ دو طرفه) در قرارداد کار ممکن است؟

قرارداد کار
به منظور شروع کار، کارفرما ملزم به تنظیم قرارداد کار با کارگر است. قرارداد کار متنی است که به موجب آن حقوق و تعهدات کارگر و کارفرما در قبال یکدیگر تصریح می شود.
کارفرما حتی اگر با خواست کارگر قرارداد کار را با او تنظیم نکند مرتکب تخلف شده است. قانون کار با حمایت از کارگران تصویب شده و کارفرما را ملزم به رعایت حقوق کارگر که در قانون شرح داده شده می کند.
برای مثال، اگر کارگر بگوید من حاضرم با حقوقی کمتر از حداقل حقوق وزارت کار قرارداد ببندم، کارفرما نباید حاضر به این کار شود، چرا که خلاف قانون کار، بعنوان یک قانون آمره است.
قانون آمره، قانونی است که به دلیل ارتباط مستقیم با نظم جامعه و اخلاق حسنه، ایجاد قرارداد بر خلافش ممکن نیست.به این ترتیب، توافق برخلاف مقررات موجود در قانون کار، باطل است!

 

فسخ قرارداد

 

پایان قرارداد کار

قرارداد کار نیز مانند تمامی قرارداد ها پایان می یابد.
ماده ۲۱ قانون کار جمهوری اسلامی ایران موارد پایان قرارداد کار را مطرح می کند:
1. فوت کارگر: در صورت مرگ کارگر در حین مدت قرارداد کار، این قرارداد منحل می شود.
2. بازنشستگی کارگر: از موارد پایان قرارداد کار، بازنشستگی کارگر در مدت معینی است که با توجه به نوع کار او در نظر گرفته می شود. در مشاغل معمولی سی سال و در مشاغل سخت و زیان آور با بیست سال کار متمادی یا بیست و پنج سال کار متناوب.
3. از کار افتادگی کلی کارگر: کارگری که با ایجاد صدمه، بیماری یا عارضه لاعلاجی که بیش از ۶۶ درصد (دو سوم) قدرت او را بگیرد مواجه شود، از کار افتاده کلی نامیده می شود. اگر این از کارافتادگی مستقیما ناشی از صدمه اتفاق افتاده در کار باشد، کارگر مستحق دریافت مستمری از کارافتادگی کلی ناشی از کار خواهد بود.
4. انقضاء مدت در قرارداد با مدت موقت و عدم تجدید صریح یا ضمنی آن: قرارداد هایی که برای مدت معین مثلا یک سال یا سه سال بسته می شوند، با پایان مدت پایان خواهند یافت‌.
5. پایان کار در قراردادهای مربوط به کار معین: کار هایی که موضوع آن ها کار معینی است، برای مثال ساخت یک پل، پس از انجام موضوع قرارداد به پایان می رسند.
6. استعفای کارگر: کارگر می تواند در هر مرحله از کار استعفا بدهد البته استعفای کارگر مشمول چند مرحله اداری است و کارگر باید پس از اعلام و تقدیم نامه استعفا، یک ماه به کار ادامه بدهد و نمی تواند بدون تایید استعفا از کار خارج شود.
هر چند در عرف معمولا هر پایان قراردادی را با واژه فسخ می شناسند، اما بیان دقیق این گونه نیست.
فسخ در موارد پایان یک طرفه قرارداد مطرح می‌شود. در ادامه به موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما می پردازیم.

موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما

طبق ماده ۲۵ قانون کار: «هر گاه قرارداد کار برای مدت موقت و یا برای انجام کار معین، منعقد شده باشد هیچ یک از طرفین به تنهائی حق فسخ آن را ندارد.»
پس لازم است بدانیم در قرارداد های موقت و کار معین امکان فسخ یک سویه قرارداد وجود ندارد. اما در مورد قرارداد های دائمی قانون کار در یک ماده این اجازه را به کارفرما داده تا یک طرفه قرارداد کار را فسخ کند.
ماده ۲۷ قانون بیان می‌کند: «هر گاه کارگر در انجام وظایف محوله قصور ورزد و یا آیین نامه های انضباطی کارگاه را پس از تذکرات کتبی ، نقض نماید کارفرما حق دارد در صورت اعلام نظر مثبت شورای اسلامی کار علاوه بر مطالبات و حقوق معوقه به نسبت هر سال سابقه کار معادل یک ماه آخرین حقوق کارگر را به عنوان «حق سنوات» به وی پرداخته و قرارداد کار را فسخ نماید .
در واحدهایی که فاقد شورای اسلامی کار هستند نظر مثبت انجمن صنفی لازم است. در هر مورد از موارد یاد شده اگر مساله با توافق حل نشد به هیات تشخیص ارجاع و در صورت عدم حل اختلاف از طریق هیات حل اختلاف رسیدگی و اقدام خواهد شد. در مدت رسیدگی مراجع حل اختلاف، قرارداد کار به حالت تعلیق در می آید.»
در مورد استعفای کارگر هم این شرط – یعنی مطرح نبودن کار موقت یا معین – وجود دارد. کارگر در کارهای موقت یا معین امکان استعفا ندارد. اما در کار دائمی حق استعفا برای کارگر محفوظ است.
این که می گوییم استعفا و نمی گوییم فسخ، به این دلیل است که استعفا مراحل قانونی نیاز دارد و به صرف خواست کارگر، قرارداد فسخ نمی شود.
توجه داشته باشید اگر به هر دلیل در جایی قرارداد کار موقت دارید، کار را رها نکنید. اگر کار شما دائمی هست نیز بدون انجام مراحل قانونی اقدام به ترک کار نکنید زیرا حق شکایت و ضرر و زیان خواهی برای کارفرما محفوظ خواهد بود.

 

موارد فسخ قرارداد

اقاله قرارداد کار
طبق رای شماره ۱۴۲۶ و ۱۴۲۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، اقاله (بر هم زدن یک قرارداد با موافقت دو طرف) در قرارداد های کار موافق با اصول حقوقی است.
پس اقاله را هم از موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما در نظر میگیریم. (البته در بیان دقیق اقاله، تفاسخ است نه فسخ!)
نمونه فسخ قرارداد کار
برای نمونه می توان یک درخواست فسخ قرارداد فرضی را بررسی نمود. برای مثال آقای مومنی به دلیلی اقدام به استعفا می کند، او باید برای شروع نامه استعفایش را بنویسد و تقدیم کند. طبیعتا نامه در فرم اداری و محتوای مناسب تهیه می شود.
پس از این، آقای مومنی ملزم است یک ماه به کارش ادامه دهد مگر این که توافقی با کارفرما صورت بگیرد و کارگر حاضر شود بیش از یک ماه ادامه کار دهد و سپس استعفا عملی شود.
همچنین اگر آقای مومنی از استعفایش منصرف شود می تواند تا پانزده روز نامه انصراف از استعفا را به کارفرما بدهد.
در صورت استعفا، آقای مومنی مستحق دریافت بیمه بیکاری نیست اما کارفرما باید سنوات را به ایشان پرداخت کند.

جمع بندی:

اگر بخواهیم به اختصار و با کمی ساده گیری، موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما را مطرح کنیم، باید ابتدا از استعفای کارگر نام ببریم.
مورد بعدی، ماده ۲۷ قانون کار است که در شرایطی اجازه فسخ قرارداد را به کارفرما می‌دهد.
آخرین مورد، اقاله است که انحلال دو جانبه قرارداد محسوب شده و از موارد فسخ قرارداد بین کارگر و کارفرما است.
چنانچه در خصوص این موضوع و سایر موضوعات مرتبط با قرارداد کار سوالی داشتید، می‌توانید با مشاورین مجموعه در ارتباط باشید.