مطالبه خسارت بدون فسخ قرارداد

انعقاد قرارداد راهی است برای الزام طرف مقابل به انجام تعهدات توافق شده. اگر ما ترجیح می دهیم به جای این که صرفا توافق شفاهی داشته باشیم، قرارداد را روی کاغذ بیاوریم، قبل از هر چیز قطعا به این دلیل است که در صورت لزوم بتوانیم طرف قرارداد را مجبور به انجام تعهداتش کنیم!
این الزام به انجام تعهدات قراردادی معمولا ترس از پرداخت خسارات است. به هر صورت، در برخی مواقع طرفین ادعای دریافت خسارت می کنند و خود را مستحق دریافت مبلغی می دانند. در این مقاله قصد داریم با مفهوم خسارت قراردادی و نحوه دریافت آن بدون فسخ قرارداد آشنا شویم.

در این مقاله خواهید خواند:
• مفهوم خسارت چیست؟
• انواع خسارات غیر قراردادی
• انواع خسارات به پشتوانه قرارداد
• مطالبه خسارت بدون فسخ قرارداد

مفهوم خسارت چیست؟

واژه خسارت را احتمالا هر روز می شنویم. ممکن است در یک تصادف رانندگی آسیبی به وسیله نقلیه یکی از طرفین برسد. ممکن است در همان تصادف، بدن شخصی آسیب ببیند. ممکن است فرزند شما شیشه همسایه را با توپش بشکند یا بانک بابت دیرکرد پرداخت وام از شما خسارت تاخیر تادیه بطلبد.

در تمام مواردی که گفته شد حرف از خسارت به میان می آید اما تعریف دقیق خسارت چیست؟

خسارت در تعریفی عامیانه مبلغی است برای جبران آسیب ایجاد شده که شخص یا اشخاص آسیب زننده به شخص یا اشخاص آسیب دیده پرداخت می کند.
با این تعریف می بینید که خسارت دامنه بسیار وسیعی پیدا می کند.
البته که همینطور هم هست، چرا که به عنوان یک اصل حقوقی در تمامی نظام های حقوقی اصولا شخصی که به دیگری ضرر و آسیب می رساند ضامن پرداخت خسارت است. در نظام حقوقی ما نیز این اصل وجود دارد و ضرر رساننده ضامن پرداخت خسارات به زیان‌دیده می باشد.

مطالبه-خسارت-بدون-فسخ-قرارداد

انواع خسارت های غیرقراردادی

در مجموعه‌ی قوانین کشور ما تحت عناوین مختلف و نهاد های گوناگون، خسارات متعددی مطرح شده است. تعداد زیادی از این خسارات ناشی از قرارداد نیست و در قانون مجازات و قانون مدنی نمونه های خاصی مطرح شده است. در این بخش به معرفی و توضیح کوتاهی از معروف ترین و مهم ترین نهاد های خسارت غیر قراردادی می پردازیم.

۱- قانون مجازات اسلامی

الف) دیه: دیه از جمله نهاد هایی است به طور دقیق برگرفته از احکام و شرایع اسلامی است. دیه در خصوص آسیب های مشخص به نقاط مشخص بدن میزان خسارتی معین نموده است. به بیان دیگر دیه فقط برای آسیب های خاص به نقاط خاصی از بدن تعریف شده است و هر آسیبی یه هر نقطه ای را در بر نمی گیرد. ماده ۲۹۴ قانون مجازات اسلامی مقرر می دارد:

دیه مالی است که به سبب جنایت بر نفس یا عضو به مجنی‌علیه یا به ولی یا اولیای دم او داده می‌شود.

ب) ارش: همانطور که گفته شد دیه مقدار مالی است که به سبب آسیب به مجنی علیه پرداخت می شود، ارش نیز چنین ماهیتی دارد، یعنی به سبب جنایت به مجنی علیه پرداخت می شود اما تفاوت دیه و ارش در این است که مقدار ارش توسط شرع تعیین نشده است.

ماده ۴۴۶ قانون مجازات مقرر می دارد: «ارش ، دیه غیرمقدر است که میزان آن در شرع تعیین نشده است و دادگاه با لحاظ نوع و کیفیت جنایت و تأثیر آن بر سلامت مجنیٌ علیه و میزان خسارت وارده با در نظر گرفتن دیه مقدر و با جلب نظر کارشناس میزان آن را تعیین می کند . مقررات دیه مقدر در مورد ارش نیز جریان دارد مگر اینکه در این قانون ترتیب دیگري مقرر شود.»

ج) خسارات ناشی از جرم: گذشته از آسیب های بدنی در جرم، خسارات مالی بسیاری نیز ممکن است به موجب جرم متوجه زیاندیده شود. وی می تواند از دادگاه بخواهد تا کلیه منافع از بین رفته به واسطه جرم را از مجرم اخذ کند.
طبق تبصره ماده ۱۴ قانون مجازات: «چنانچه رابطه علیت بین رفتار شخص حقوقی و خسارت وارد شده احراز شود دیه و خسارت، قابل مطالبه خواهد بود.» نکته این است که تنها منافع ممکن الحصول قابلیت مطالبه را دارند.

۲- قانون مدنی

خسارت غیر قراردادی در قانون مدنی تحت عناوینی چون ضمان قهری و الزامات خارج از قرارداد مطرح شده است و شامل چند بخش است.
الف) دارا شدن غیر عادلانه
ب)غصب
ج)اتلاف
د) تسبیب
ه)استیفاء

انواع خسارات به پشتوانه قرارداد

در انعقاد قرارداد ها، طرفین قرارداد باید نهایت توجه را داشته باشند تا در قرارداد به آنچه خواسته آن هاست برسند. این مهم به وسیله چند ابزار مختلف انجام می شود.
اولین ابزار خود قرارداد است. قطعا انعقاد قرارداد رسمی، تعهدات را بسیار محکم تر از زمانی می کند که قرارداد رسمی امضاء نشده و توافقات شفاهی هستند.
زمانی که تعهدات در یک قرارداد رسمی طرح شده و امضاء شوند امکان این که به آن ها عمل نشود بسیار کم خواهد بود چرا که طرف مقابل می تواند با استناد به قرارداد طرح دعوا کند.

ابزار دیگری که طرفین در قرارداد می توانند از آن بهره ببرند، حق فسخ است. این حق می تواند مستقیما ناشی از قانون باشد و ذیل مبحث خیارات در قانون مدنی.
همچنین حق فسخ می تواند ناشی از اراده طرفین و به رسمیت شناختن حق فسخ در شرایط خاص باشد. برای مثال در صورت تاخیر در پرداخت ثمن، فروشنده حق فسخ قرارداد را پیدا کند. ابزار دیگر مطالبه خسارت بدون فسخ قرارداد است.

 


مطالبه خسارت بدون فسخ قرارداد

در برخی موارد خسارت عدم انجام تعهدات قراردادی به شخص آن قدر است که ارزش فسخ قرارداد را ندارد. به قول دیگری خسارت قابل توجه است اما قرارداد ارزشمندتر و مهم تر است. در این مواقع شخص زیان دیده اقدام به مطالبه خسارت بدون فسخ قرارداد می کند.

جمع بندی

خسارت از مفاهیم بسیار مشهور و پر تکرار در بین عموم است. خسارت ناشی از فعل یک یا چند شخص باید توسط خود او جبران شود. این منطق از گذشته تا کنون در بین مکاتب گوناگون حقوقی جریان داشته است و هم اکنون نیز اصولا در حقوق ما جریان دارد.
خسارت به طور کلی یا ناشی از قرارداد هستند یا غیرقراردادی می باشند.
مهم ترین منشا های غیرقراردادی خسارات در قانون مجازات اسلامی و قانون مدنی است.