شرایط فسخ قرارداد پیمانکاری

امروزه با گسترش معاملات و ساخت و ساز ها، پیمانکاری به یکی از متداول ترین قرارداد های بین اشخاص و نیز بین شرکت ها تبدیل گشته است. این قرارداد که طی آن پیمانکار در قبال دریافت مبلغی انجام کاری را در زمان مشخص عهده دار می شود، مانند هر قرارداد دیگر در شرایطی قابل فسخ است و هر یک از طرفین می توانند قرارداد را به هم بزنند.

در این مقاله قصد داریم تا به بررسی نحوه فسخ قرارداد پیمانکاری و شرایط آن بپردازیم.
در ادامه میخوانید:
• شرایط فسخ قرارداد پیمانکاری
• موارد قانونی فسخ
• شرایط فسخ قرارداد توسط پیمانکار
شرایط فسخ قرارداد پیمانکاری
در این قسمت نیاز است ابتدا به توضیح دو مفهوم بپردازیم.

قرارداد ها از نظری به دو دسته جایز و لازم تقسیم می شود. قرارداد های جایز قرارداد های معدودی هستند که طرفین هرگاه بخواهند، بدون توافق خاصی، می توانند قرارداد را پایان دهند. البته برخی از قرارداد ها فقط نسبت به یک طرف جایز هستند.

به جز قراداد های جایز، مابقی قرارداد ها لازم هستند. یعنی اگر طرفین یا یکی از آن ها با توافق هنگام انعقاد قرارداد دارای حق فسخ یک طرفه (خیار) نباشد، نمی تواند به خواست خود قرارداد را فسخ کند.
به طور کلی اصل بر لازم بودن تمام قرارداد هاست، مگر این که در قانون تصریح شده باشد که قراردادی جایز است.

پس از دانستن این دو مفهوم به توضیح ماهیت قرارداد پیمانکاری می پردازیم. قرارداد پیمانکاری نیز ماهیت لازم دارد و از آن قرارداد هایی نیست که قانون آن ها را جایز شمرده باشد. منطقی هم هست که طرفین قرارداد را نمی بندد که هر یک از آن ها هر وقت خواست فسخش کند!

موارد قانونی فسخ

همان طور که در بالا گفته شد، قرارداد های لازم نیز در صورت توافق طرفین هنگام انعقاد قرارداد می تواند در شرایطی فسخ شود. در ادامه به بررسی شرایط فسخ قرارداد پیمانکاری می پردازیم.
طبق ماده ۴۶ شرایط عمومی پیمان، در شرایطی که مشخص شده هر یک از کارفرما و پیمانکار می توانند قرارداد را فسخ کنند؛

۱- عدم تحویل گرفتن کارگاه توسط پیمانکار تا مدت سی روز: منظور از کارگاه محل انجام پروژه است، اگر کارفرما کارگاه را آماده تحویل به پیمانکار کرده باشد اما او ظرف مدت سی روز کارگاه را تحویل نگیرد، کارفرما حق فسخ پیدا می کند.

۲-تاخیر در ارائه برنامه زمانی تفصیلی به مدت بیش از نصف مهلت تعیین شده برای تسلیم آن: بند ۲ ماده ۴۶ مقرر می دارد که اگر پیمانکار در مدت بیش از نصف آنچه مقرر شده، برنامه زمانی تفصیلی را ارائه دهد، کارفرما حق فسخ پیدا می کند.

۳- تأخیر در تجهیز کارگاه برای شروع عملیات پیمان به مدت بیش از نصف مدت تعیین شده

۴- تأخیر در شروع عملیات پیمان به مدت بیش از یک دهم مدت اولیۀ پیمان یا دو ماه، هر کدام که کمتر باشد: اگر پیمانکار تا مدت یک دهم زمان اولیه پیمان یا دو ماه (کمترین مدت بین این دو) شروع به عملیات پیمانکاری نکند، کارفرما حق دارد قرارداد را فسخ کند.

۵- تاخیر در اتمام هریک از کارهای پیش بینی شده در برنامه زمانی تفصیلی بیش از نصف مدت تعیین شده برای آن کار با توجه به ماده ۳۰

۶- تأخیر در اتمام کار به مدت بیش از یک چهارم مدت پیمان، با توجه به مادۀ ۳۰ قانون شرایط پیمان عمومی

۷- آغاز نکردن کار پس از رفع وضعیت قهری و ابلاغ شروع به کار از سوی کارفرما: شرایط قهری یا به عبارتی «فورس ماژور» هر نوع رخداد خارج از اختیار انسان است، که باعث می شود تعهدات به موقع یا به شکل شایسته انجام نشود.

برای مثال فرض کنیم کارگاه به دلیل وقوع سیل دچار مشکل شود. در این صورت تا وقتی که شرایط به حالت عادی برنگردد پیمانکار مسئولیتی ندارد، اما به محض عادی شدن شرایط و فراهم آمدن شرایط انجام عملیات همچنین ابلاغ کارفرما برای شروع به کار، پیمانکار ملزم است کار را آغاز کند و اگر نکند کارفرما حق فسخ پیدا می کند.

۸- بدون سرپرست گذاشتن کارگاه یا تعطیل کردن کار بدون اجازۀ کارفرما، به مدت بیش از ۱۵ روز

۹- انجام ندادن دستور مهندس مشاور مبنی بر اصلاح کارهای معیوب

۱۰- تأخیر بیش از یک ماه در پرداخت دستمزد کارگران

۱۱- هرگاه ثابت شودکه پیمانکاربرای تحصیل پیمان یا اجرای آن به عوامل کارفرما حق العمل،پاداش یا هدایایی داده است یا آنها یا واسطه های آنها را در منافع خود سهیم کرده است

۱۲- واگذاری پیمان به شخص ثالث

۱۳- پیمانکار مشمول ممنوعیت قانونی ماده ۴۴ گردد؛ ماده ۴۴ شرایط عمومی پیمان قید می کند که هر گاه پیمانکار به موجب دو مورد:

الف) تغییراتی که در صاحبان سهام میزان سهام مدیران یا بازرسان شرکت پیمانکار پیش آید
ب) تغییراتی که در دستگاه های دولت یا کارفرما پیش آید،
مشمول منع قانونی گردد، کارفرما می تواند قرارداد پیمانکاری را فسخ کند.

۱۴- انحلال شرکت پیمانکار: هر گاه شرکت طرف پیمانکاری (همان شرکت که انجام قرارداد را به عهده دارد نه دیگر شرکت) منحل شود، کارفرما می تواند قرارداد پیمانکاری را فسخ کند.

۱۵- ورشکستگی پیمانکار یا توقیف ماشین آلات و اموال پیمانکار از سوی محاکم قضایی به گونه ای که موجب توقف یا کندی پیشرفت کار شود
در تمام مواردی که در بالا ذکر شد، حق فسخ برای کارفرما بود و هیچ موردی درباره ایجاد حق فسخ برای پیمانکار دیده نشد، اما سوال این است که آیا پیمانکار نیز در یک قرارداد می تواند حق فسخ داشته باشد؟

شرایط فسخ قرارداد توسط پیمانکار

همان طور که گفته شد، در شرایط عمومی پیمان موردی به نفع پیمانکار جهت ایجاد حق فسخ دیده نمی شود. اما تحت عنوان خاتمه قرارداد می توان مواردی را به نفع پیمانکار استخراج کرد هر چند که ماهیتا فسخ قرارداد نیستند.

اما مورد دیگری که جهت فسخ قرارداد از سوی پیمانکار می تواند مطرح شود، متن قرارداد و حق فسخ هایی است که در قرارداد به نفع پیمانکار ذکر می شود.
محتوای قرارداد با توافق طرفین شکل می گیرد و می تواند حق فسخ هایی را نیز به نفع پیمانکار در آن جای داد. همچنین پیمانکار در مواردی که قرارداد پیمانکاری خصوصی است می تواند به قواعد کلی خیارات نیز استناد کرده و حق فسخ پیدا کند.

جمع بندی

قرارداد پیمانکاری، قراردادی لازم است و برای فسخ آن طرفین باید حق فسخ داشته باشند.
متن شرایط عمومی پیمان، مواردی را به نفع کارفرما برای فسخ قرارداد پیمانکاری ذکر کرده است اما مستقیما اشاره ای به حق فسخ به نفع پیمانکار ندارد، اما پیمانکار نیز در شرایطی می تواند قرارداد پیمانکاری را فسخ نماید.

 

دکتر الهام زارعی